SHOTCRETE

 

SHOTCRETE - PUSKURTME BETON TEKNİGİ

‘Püskürtme beton, 

Onarım veya yapım amacı ile önceden hazırlanmış olan betonun hava 
basıncı yardımı ile yüksek hızla uygulama yüzeyi veya uygulama alanına 
püskürtülerek elde edilen betondur.

 

‘Püskürtme betonun işlevi,

 

Betonun kaya yüzeylerine püskürtülmesiyle çatlak ve yarıklar 
doldurulur,kısmen desteklenen parçalar birbirine bağlanır ve yüzeyin 
bozulması önlenir. Kaya yüklerinin, stabil kayalara transferi sağlanır. Eğer 
yapışma zayıfsa, eğilmeye çalışan bir membran olarak rol oynar. 
Yapışma, betonun özeliklerine ve kaya yüzeyine bağlıdır.Pürüzlü,iyi 
yıkanmış kaya yüzeylere yapışma, çatlaklı ,çamurlu ve su gelen yüzeylere göre daha iyidir.

Kaya yüzeylerinin temizlenmesi, püskürtme başlığından su 
ve basınçlı havanın püskürtülmesi ile yapılır. Sızıntı sular ,hasara yol 
açabilir.Püskürtme beton yapılmadan önce,bu noktalardan delikler açılarak 
boru sokulmalı ve drenaja bağlamalıdır. Kayaçların özeliklerine göre,sızıntı 
sular, betona etki ederek mekanik özeliklerini zayıflatabilirler. Hızlı 
mukavemet artışı sağlayabilmek amacı ile, priz hızlandırıcı katkı 
kullanılabilir.Nihai dayanımdaki düşüş, bazen öngörülenden daha fazla olabilir.

 

'Püskürtme Beton Sistemleri,

Kuru karışım ve ıslak karışım olmak üzere 2 şekilde uygulanır. Uygulama yapılan yerin özeliklerine,

 uygulama hızına bağlı olarak bu 2 sistemden birisi tercih edilir.

 

Kuru Sistem

Bu sistemde çimento,kum ve agrega homojen olarak karıştırılır.Bu karışım 
dağıtım elemanına gönderilir ve basınçlı hava ile büyük bir hızla uygulama 
yüzeyine püskürtülür.Karışıma ilave edilen su miktarı, operatör tarafından 
betonun püskürtülmesi sırasında el ile ayarlanır. Agreganın ve kumun nem 
oranı, % 3- % 6 arasında olmalıdır.Eğer bu değerlerden az ise, uygulama 
yerinde toz problemi olur.Fazla olursa tıkanma sorunu yaşanır. Püskürtme 
ucuna (nozul) malzeme taşıyan hortum çapı,en büyük agrega çapının en az 3 
katı olmalıdır. Kuru karışım , nozuldan geçerken tamamen ıslanmalı ve su 
basıncı bunu sağlayacak mertebede ayarlanmalıdır.( 6 kg/cm2 min .)  
Su/çimento oranı , 0.40-0.45 arasında bulunmalıdır.Az su toz oluşumuna çok 
su ise betonun yüzeyden akmasına yol açar. Son yıllarda,su girişinin nozul 
ucundan geriye (1-3 metre) alınması halinde,kuru karışımın daha homojen 
ıslandığı, toz oluşumunun ve geri dökülmenin azaldığı gözlenmiştir.

 

Islak Püskürtme 

Başlıca 2 tip dağıtım elemanı kullanılır. -Yeğin akım iletim sistemi. İletim 
hava basıncı ile sağlanır. -Yoğun akım iletim sistemi. İletim pistonlu 
pompa ile sağlanır. Günümüzde pistonlu iletim sistemi daha çok tercih 
edilmektedir. Pompalanarak püskürtme başlığına gelen beton /harç ,burada 
basınçlı hava ve katkı ilave edilerek yüzeye püskürtülür. Kaliteli,yüksek 
dayanımlı bir beton elde etmek için, su/çimento oranını düşürmek 
gerekir.Bu amaçla su azaltıcı katkı kullanılması tavsiye edilir. Birçok 
uygulamalarda , priz hızlandırıcı katkı püskürtme başlığında ilave 
edilir.Katkı dozajının püskürtme betonun kalitesi üzerinde büyük etkisi 
vardır. Uygulama yüzeyindeki beton yoğunluğunun ,püskürtme hızına 
değil, iyi bir agrega dağılımına ,beton karışımına ve püskürtme yöntemine 
bağlı olduğu unutulmamalıdır.

PÜSKÜRTME BETON TEKNİĞİ 
YÜZEYİN HAZIRLANMASI 

Sadece temiz yüzey üzerine püskürtme beton uygulanabilir.Çok tabakalı 
püskürtme beton uygulanacak ise , tabakalar arasında iyi bir aderans 
sağlanmalıdır.Bu amaçla yüzey üzerinde biriken toz tabakası 
temizlenmelidir.Böylelikle çok tabakalı püskürtme beton,tek tabaka gibi 
tasarlanabilir. Yüzey temizlemek için en çok kullanılan yöntem, basınçlı su 
+hava püskürtülmesidir. Gerekir ise , basınçlı hava +kum ile de temizlik 
yapılır. Dikkat edilmesi gereken husus, sadece yıkanmış nemli yüzeylere 
püskürtme beton uygulanması gerektiğidir. Aksi durumda, mevcut kuru 
yüzey ,taze betondaki suyu emecek , yapışma ve beton kalitesi azalacaktır. 
Yüzeyden sürekli su geliyor ise , drenaj yapılmalıdır. Eğer beton, kum gibi 
yumuşak bir yüzeye püskürtülecekse, önce ince bir tabaka püskürtme harç 
uygulanması , daha sonra da kalın tabakanın püskürtülmesi gerekir. 
Böylelikle beton ve yumuşak zemin birbirine karışmaz.

YAPIŞMA 

Tünel dizaynı,zemin ve kaplamanın birbirlerine olan etkisi göz önünde 
bulundurularak yapılır.Bu nedenle, kaplama mümkün olduğunca zemine 
yakın olmalıdır.Doğal gerilmeleri korumak amacıyla, zemin mümkün 
olduğunca bozulmadan korunmalıdır. Püskürtme beton kaplamanın kuru , 
temiz bir zemine yapışma gücü , zaman içinde artar.Zemin ıslak, yumuşak ve 
pürüzsüz ise yapışma genelde zayıftır. İyi uygulanmış bir püskürtme beton 
kaplama su geçirmez. Ancak zeminden gelen suya karşı uygulama 
yapıldığında, çimento partikülleri uzaklaşır dayanım düşer ve yapışma azalır. 
Sert, kuru granit benzeri kayaçlarda yapışma, 1,4 Mpa’ya ulaşırken, yumuşak 
ıslak zeminde sıfıra inebilir. Yumuşak veya ıslak zeminlerde püskürtme beton 
, invert ile takviye edilmeli, böylece yüklerin inverte transferi sağlanmalıdır. 
Rötre çatlakları yapışmayı azaltır.Püskürtme betona ilave edilen çelik teller 
rötre çatlaklarına mani olurlar. Bu şekilde hasır donatılı püskürtme betona 
kıyasla daha mükemmel yapışma sağlanır.

KÜR 

Püskürtme betona, klasik betonda olduğu gibi, dayanım ve dayanıklılığını
arttırması için ,kür uygulanması gerekir.En iyi metod, püskürtme betonu 
ıslak tutmaktır.Çok tabakalı yapılmayacak ise ,püskürtme malzemeler ile 
(parafin vb. ) ile kür yapılabilir. Eğer ortamda rutubet % 85’in üzerinde 
ise , ilave kür uygulanmayabilir.

 

    BaranBayuk 

  İnşaat Mühendisi